عقلِ سرد و سرخ در جنگ رمضان

جنگ، افزون بر عرصه قدرت نظامی، میدان سنجش عقلانیت جمعی نیز هست. در چنین شرایطی، آنچه سرنوشت یک ملت را رقم می‌زند نه هیجان‌های گذرا، بلکه التزام به «عقل سرد» است؛ عقلانیتی واقع‌گرا و آینده‌نگر که با مهار احساسات، تصمیم‌ها را بر پایه تحلیل واقعیت‌های میدان، شناخت توان و محدودیت‌ها و ارزیابی پیامدهای بلندمدت سامان می‌دهد. تجربه تاریخی نشان می‌دهد که شور بدون تدبیر می‌تواند به اندازه ضعف و انفعال پرهزینه باشد و موفقیت در بحران‌ها بیش از هر چیز به محاسبه سنجیده و دوراندیشی وابسته است. در هر جنگ یا بحران ملی، نسبت میان «عقل سرد» و «عقل سرخ» تعیین‌کننده کیفیت تصمیم‌گیری جمعی است. عقل سرخ سرچشمه انگیزش، همبستگی و آمادگی برای ایستادگی است و می‌تواند نیروی اجتماعی لازم برای مقاومت را فراهم آورد؛ اما اگر از هدایت عقل سرد بی‌بهره بماند، به واکنش‌های شتاب‌زده و پرهزینه می‌انجامد. ازاین‌رو، مدیریت موفق بحران مستلزم ایجاد توازن میان این دو است: عقل سرد جهت و افق تصمیم‌ها را تعیین می‌کند و عقل سرخ نیروی حرکت و پایداری را فراهم می‌آورد. چنین توازنی امکان عبور سنجیده‌تر از بحران و حفظ منافع بلندمدت یک جامعه را فراهم می‌سازد.
جنگ رمضان ایران نیز آزمونی از همین دست است: آزمون اینکه آیا می‌توان در میان التهاب‌ها، عقل سرد را حفظ کرد و آینده را بر هیجان لحظه ترجیح داد. اگر چنین شود، آنگاه تصمیم‌ها نه واکنش‌های لحظه‌ای، بلکه گام‌هایی سنجیده در مسیر حفظ منافع و امنیت یک ملت خواهند بود. عقل سرد نماینده محاسبه، آینده‌نگری، شناخت واقع‌بینانه توان و محدودیت‌ها و سنجش پیامدهای هر اقدام است؛ نیرویی که مانع می‌شود جامعه در اوج التهاب دچار خطاهای پرهزینه شود. در مقابل، عقل سرخ سرچشمه انگیزش، همبستگی، آمادگی برای فداکاری و مقاومت است؛ نیرویی که می‌تواند روح جمعی را بسیج کند و توان ایستادگی را بالا ببرد. آنچه در لحظه‌های سرنوشت‌ساز اهمیت دارد، غلبه یکی بر دیگری نیست، بلکه ایجاد توازن میان این دو است: عقل سرد باید جهت بدهد و آینده را محافظت کند، و عقل سرخ باید انرژی و اراده لازم برای پیمودن مسیر را فراهم آورد. هنگامی که جامعه بتواند شور را در چارچوب شعور مهار کند و شعور را با نیروی شور به حرکت درآورد، تصمیم‌ها نه شتاب‌زده و احساسی می‌شوند و نه سرد و منفعل؛ بلکه به انتخاب‌هایی تبدیل می‌شوند که هم واقعیت‌های میدان را می‌بینند و هم نیازهای روانی و اخلاقی جامعه را. این توازن، شرط عبور کم‌هزینه‌تر از بحران و تضمین‌کننده پایداری تصمیم‌ها در بلندمدت است. وضعیت میدان نبرد و میدان بصیرت در جنگ رمضان ایران گویای این مهم است که ملت و نیروهای نظامی دو گانه عقل سرخ و عقل سرد را به کار بسته اند. امید است این اعتدال و توازن به ظفر و نصرت ایران بینجامد.

علی راد
عضو هیأت علمی دانشکده الهیات دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران